Đau thần kinh tọa là tình trạng khá phổ biến, thường biểu hiện bằng những cơn đau xuất phát từ vùng thắt lưng, lan xuống mông, mặt sau đùi, cẳng chân và có thể kéo dài đến bàn chân. Cơn đau có thể kèm theo tê bì, châm chích, giảm sức cơ, khiến người bệnh khó khăn trong đi lại và sinh hoạt.
Theo BS. Nguyễn Thị Thảo – Khoa Y học cổ truyền, Bệnh viện Phục hồi chức năng, điều trị đau thần kinh tọa cần được thực hiện phù hợp với nguyên nhân, mức độ bệnh và tình trạng cụ thể của từng người bệnh. Trong đó, sự kết hợp giữa Y học cổ truyền và Phục hồi chức năng giúp kiểm soát triệu chứng đồng thời hướng tới phục hồi khả năng vận động và hạn chế tái phát.
Đau thần kinh tọa – không chỉ đơn thuần là đau lưng
Theo Y học hiện đại, đau thần kinh tọa thường liên quan đến tình trạng kích thích hoặc chèn ép các rễ thần kinh vùng thắt lưng – cùng. Nguyên nhân thường gặp là thoát vị đĩa đệm, thoái hóa cột sống thắt lưng, hẹp ống sống, trượt đốt sống hoặc chấn thương.
Người bệnh có thể cảm thấy đau từ vùng thắt lưng lan xuống một bên chân, đau tăng khi thay đổi tư thế, ho, hắt hơi hoặc vận động; một số trường hợp xuất hiện tê bì, yếu cơ và hạn chế khả năng đi lại. Bác sỹ Thảo cho biết, khi tiếp nhận người bệnh, bác sĩ không chỉ đánh giá vị trí và mức độ đau mà còn cần xác định nguyên nhân, tình trạng thần kinh, khả năng vận động và các bệnh lý đi kèm để lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp.
Đau thần kinh tọa dưới góc nhìn Y học cổ truyền
Trong Y học cổ truyền, đau thần kinh tọa thuộc phạm vi các chứng bệnh như “Yêu cước thống”, “Tọa cốt phong”, thuộc chứng Tý. Theo lý luận Y học cổ truyền, bệnh có thể liên quan đến phong, hàn, thấp xâm nhập làm bế tắc kinh lạc; hoặc do khí huyết ứ trệ, chấn thương, cùng với tình trạng can thận hư ở một số người bệnh.
Vì vậy, điều trị không chỉ tập trung vào vị trí đau mà cần căn cứ vào thể bệnh và tình trạng cụ thể của từng người bệnh.
Các phương pháp Y học cổ truyền có thể được sử dụng gồm châm cứu, điện châm, xoa bóp – bấm huyệt, cứu, thủy châm, cấy chỉ và sử dụng thuốc Y học cổ truyền khi có chỉ định. Một nghiên cứu trên hơn 1.200 hồ sơ người bệnh đau thần kinh tọa cũng cho thấy các phương pháp không dùng thuốc của Y học cổ truyền được sử dụng khá phổ biến, trong đó điện châm và xoa bóp – bấm huyệt là những phương pháp được áp dụng nhiều.
Kết hợp Y học cổ truyền và Phục hồi chức năng
Theo BS. Nguyễn Thị Thảo, một trong những yếu tố quan trọng trong điều trị đau thần kinh tọa là không dừng lại ở việc giảm đau mà cần phục hồi chức năng vận động cho người bệnh.
Các phương pháp Y học cổ truyền như châm cứu, điện châm, xoa bóp – bấm huyệt có thể hỗ trợ giảm đau, giảm co cứng cơ và cải thiện tình trạng khó chịu của người bệnh. Khi triệu chứng được kiểm soát, chương trình Phục hồi chức năng sẽ tập trung vào việc duy trì và cải thiện khả năng vận động.
Người bệnh có thể được hướng dẫn:
- Các bài tập vận động cột sống thắt lưng phù hợp.
- Kéo giãn các nhóm cơ bị co ngắn.
- Tăng cường sức mạnh cơ vùng bụng, lưng, mông và chi dưới.
- Cải thiện khả năng kiểm soát vận động.
- Hướng dẫn tư thế đúng khi đứng, ngồi, nằm và thực hiện các hoạt động hằng ngày.
- Xây dựng chương trình tập luyện tại nhà nhằm duy trì kết quả điều trị.
Việc phối hợp Y học cổ truyền và Phục hồi chức năng đã được ứng dụng trong điều trị các bệnh lý cơ xương khớp, trong đó có đau thần kinh tọa, với mục tiêu giảm đau, cải thiện vận động và hỗ trợ người bệnh trở lại sinh hoạt bình thường.
Điều trị cần cá thể hóa cho từng người bệnh
“Không phải người bệnh đau thần kinh tọa nào cũng có một phác đồ điều trị giống nhau”, BS. Nguyễn Thị Thảo nhấn mạnh.
Có người bệnh chủ yếu biểu hiện đau, co cứng cơ; trong khi những trường hợp khác có thể kèm tê bì, yếu cơ hoặc hạn chế vận động. Vì vậy, người bệnh cần được thăm khám và đánh giá trước khi lựa chọn phương pháp điều trị.
Bên cạnh các phương pháp điều trị tại bệnh viện, người bệnh cũng cần chủ động thay đổi thói quen sinh hoạt: tránh ngồi lâu một tư thế, hạn chế mang vác vật nặng, chú ý tư thế khi làm việc và duy trì các bài tập được hướng dẫn.
Đặc biệt, không nên tự ý tập luyện khi đang đau cấp hoặc thực hiện các động tác kéo giãn, nắn chỉnh cột sống khi chưa được nhân viên y tế hướng dẫn, bởi việc tập không phù hợp có thể làm triệu chứng nặng hơn.
Chủ động điều trị sớm – phục hồi đúng cách
Đau thần kinh tọa nếu kéo dài có thể ảnh hưởng đáng kể đến khả năng vận động và chất lượng cuộc sống. Vì vậy, khi xuất hiện đau lan từ thắt lưng xuống chân, tê bì hoặc yếu chi dưới, người bệnh nên được thăm khám để xác định nguyên nhân và có hướng điều trị phù hợp.
Trong quá trình điều trị, sự phối hợp giữa Y học cổ truyền – Phục hồi chức năng, cùng với việc tuân thủ hướng dẫn của nhân viên y tế và duy trì luyện tập đúng cách, có ý nghĩa quan trọng trong việc kiểm soát triệu chứng, phục hồi chức năng và hạn chế nguy cơ tái phát.
Theo chia sẻ của BS. Nguyễn Thị Thảo – Khoa Y học cổ truyền, Bệnh viện Phục hồi chức năng.
