Tắc tia sữa là tình trạng thường gặp ở phụ nữ sau sinh, đặc biệt trong những ngày đầu sau sinh và trong thời kỳ nuôi con bằng sữa mẹ. Nếu không được phát hiện và xử trí kịp thời, tình trạng này có thể gây đau, căng tức bầu vú và tiến triển thành viêm tuyến vú, áp xe vú. Để hiểu rõ hơn về tình trạng này, chúng tôi đã trao đổi với với Bác sĩ Nguyễn Thị Thảo – Khoa Y học cổ truyền, Bệnh viện Phục hồi chức năng về tình trạng tắc tia sữa và các phương pháp điều trị đang được áp dụng tại bệnh viện.
Phóng viên: Thưa bác sĩ, trước hết bác sĩ có thể giải thích tắc tia sữa là gì và tình trạng này thường gặp ở những đối tượng nào?
Bác sĩ Nguyễn Thị Thảo: Tắc tia sữa là tình trạng tuyến sữa vẫn tiết sữa bình thường nhưng hệ thống ống dẫn sữa bị hẹp hoặc ứ tắc, khiến sữa không thể thoát ra ngoài đầu vú. Trong khi đó, cơ thể người mẹ vẫn tiếp tục tiết sữa, làm bầu vú ngày càng căng tức và tình trạng tắc nghẽn có thể trở nên nghiêm trọng hơn.
Tắc tia sữa có thể xảy ra ở một bên vú hoặc cả hai bên. Tình trạng này thường gặp ở phụ nữ trong những ngày đầu sau sinh và trong thời kỳ nuôi con bằng sữa mẹ.
PV: Vậy làm thế nào để các bà mẹ có thể nhận biết sớm mình đang bị tắc tia sữa?
Bác sĩ Nguyễn Thị Thảo: Tắc tia sữa có thể diễn biến từ từ hoặc xuất hiện khá đột ngột. Một số dấu hiệu ban đầu mà các bà mẹ cần lưu ý là bầu vú căng, tức, cho con bú nhưng lượng sữa ra ít, trẻ bú chưa no đã nhả ti trong khi bầu vú vẫn căng, không xẹp.
Khi tình trạng tắc tia sữa tiến triển nặng hơn, người mẹ có thể cảm thấy đau nhức rõ rệt ở bầu vú, có thể kèm theo sốt, đau lan lên vùng nách hoặc xuất hiện hạch ở nách. Một số trường hợp có thể sờ thấy các cục nhỏ trong bầu vú do sữa bị ứ đọng, đông kết; khi cho trẻ bú hoặc sử dụng máy hút sữa cũng không thấy sữa thoát ra như bình thường.
Nếu xuất hiện tình trạng sốt cao, mệt mỏi, đầu vú ửng đỏ, bầu vú sưng đau hoặc có dấu hiệu nghiêm trọng hơn, người mẹ cần được thăm khám và điều trị kịp thời.
PV: Nếu tắc tia sữa không được xử trí sớm thì có thể gây ra những biến chứng gì?
Bác sĩ Nguyễn Thị Thảo: Việc điều trị sớm tắc tia sữa có ý nghĩa quan trọng, bởi nếu tình trạng ứ tắc kéo dài có thể dẫn đến các biến chứng như viêm tuyến vú, áp xe vú, hình thành các dải xơ hóa và u xơ tuyến vú.
Trên thực tế, có những trường hợp tắc tia sữa điều trị không cải thiện, sau đó tiến triển thành viêm hoặc áp xe tuyến vú. Một số sản phụ phải thực hiện các can thiệp để giải phóng phần sữa bị ứ đọng hoặc sử dụng thuốc làm giảm tiết sữa. Đây là điều mà hầu hết các bà mẹ đang mong muốn duy trì việc nuôi con bằng sữa mẹ đều không mong muốn.
PV: Dưới góc nhìn của Y học cổ truyền, tắc tia sữa được nhìn nhận và điều trị như thế nào, thưa bác sĩ?
Bác sĩ Nguyễn Thị Thảo: Theo Y học cổ truyền, tắc tia sữa được xếp vào chứng Nhũ Ung, với một số tên gọi khác như Suy Nhũ, Lên Cái Vú, Đố Nhũ, Nội Suy, Ngoại Suy, Nãi Tiết. Biểu hiện thường gặp là sưng tức bầu vú, có thể sốt cao hoặc xuất hiện mủ ở vú.
Trong điều trị, tùy từng trường hợp, các bác sĩ có thể kết hợp nhiều phương pháp của Y học cổ truyền và vật lý trị liệu nhằm hỗ trợ làm giảm tình trạng căng tức, đau nhức và giúp lưu thông tuyến sữa.
PV: Hiện nay Khoa Y học cổ truyền đang áp dụng những phương pháp nào trong điều trị tắc tia sữa?
Bác sĩ Nguyễn Thị Thảo: Hiện nay tại Khoa Y học cổ truyền, Bệnh viện Phục hồi chức năng đang triển khai một số phương pháp điều trị tắc tia sữa, trong đó có xoa bóp bấm huyệt kết hợp điện châm; sử dụng sóng siêu âm đa tần số kết hợp dòng điện xung; đắp parafin và chiếu đèn hồng ngoại.
Việc lựa chọn và phối hợp phương pháp sẽ được thực hiện phù hợp với tình trạng của từng người bệnh.
PV: Bác sĩ có thể chia sẻ cụ thể hơn về phương pháp xoa bóp bấm huyệt kết hợp điện châm?
Bác sĩ Nguyễn Thị Thảo: Với phương pháp này, các bác sĩ thực hiện xoa bóp vùng vú và khu vực xung quanh một cách nhẹ nhàng, tránh sử dụng lực quá mạnh gây tổn thương mô.
Bên cạnh đó, điện châm được thực hiện tại một số huyệt như Nhũ Căn, Chiên Trung, Nhũ Nguyên, Nhũ Tuyền… nhằm hỗ trợ giảm cảm giác căng tức, đau nhức và giúp lưu thông tuyến sữa.
Sau khi điện châm, các bác sĩ có thể kết hợp chiếu đèn hồng ngoại hoặc đèn tần phổ làm nóng, giúp giãn tuyến sữa. Tiếp đó, thực hiện xoa bóp bấm huyệt nhằm hỗ trợ đẩy phần sữa ứ đọng ra ngoài và giải phóng tình trạng căng tức bầu vú.
PV: Một phương pháp khác đang được quan tâm là sóng siêu âm đa tần số kết hợp dòng điện xung. Phương pháp này có điểm gì đáng chú ý?
Bác sĩ Nguyễn Thị Thảo: Đây là phương pháp được áp dụng nhằm hỗ trợ điều trị tắc tia sữa theo hướng nhẹ nhàng, không gây đau. Mỗi lần thực hiện trung bình khoảng 30 phút.
Sóng siêu âm đa tần số có tác dụng hỗ trợ làm tan phần sữa đông kết, làm giảm độ đặc quánh của sữa và hỗ trợ làm giãn vùng ống dẫn sữa bị tắc, kể cả những vị trí nằm sâu. Qua đó giúp tuyến sữa được khai thông, đồng thời hỗ trợ giảm đau, giảm sưng, làm mềm mô tuyến vú và kích thích sự phóng sữa ra ngoài.
Sau điều trị, khi tia sữa được khai thông, việc cho trẻ bú hoặc hút sữa có thể trở nên thuận lợi hơn.
PV: Còn phương pháp đắp parafin và chiếu đèn hồng ngoại được thực hiện như thế nào?
Bác sĩ Nguyễn Thị Thảo: Đèn hồng ngoại và sức nóng của parafin có tác dụng làm tăng nhiệt độ tại vùng da được điều trị, hỗ trợ làm mềm các vùng sữa vón cục, đồng thời giúp giảm đau và giãn mạch, giãn cơ.
Tùy tình trạng tắc tia sữa cấp tính hay mạn tính, tái phát, thời gian và số lần điều trị sẽ được điều chỉnh phù hợp.
PV: Qua thực tế điều trị, bác sĩ có khuyến cáo gì đối với các bà mẹ đang nuôi con bằng sữa mẹ?
Bác sĩ Nguyễn Thị Thảo: Khi có dấu hiệu căng tức bầu vú, sữa ra ít hoặc không thoát sữa, các bà mẹ nên chú ý theo dõi và xử trí sớm, không nên để tình trạng tắc tia sữa kéo dài.
Đặc biệt, khi xuất hiện các dấu hiệu như đau nhiều, sốt cao, bầu vú sưng đỏ, mệt mỏi hoặc nghi ngờ có mủ, người mẹ nên đến cơ sở y tế để được bác sĩ thăm khám và đánh giá cụ thể.
Điều trị sớm sẽ giúp hạn chế nguy cơ tình trạng tắc tia sữa tiến triển nặng, đồng thời giúp người mẹ giảm bớt đau đớn, khó chịu và thuận lợi hơn trong quá trình nuôi con bằng sữa mẹ.
PV: Xin cảm ơn Bác sĩ Nguyễn Thị Thảo về những chia sẻ hữu ích!
