Bàn chân bẹt là một trong những bất thường về hình thái bàn chân khá phổ biến ở trẻ nhỏ. Phần lớn trường hợp là sinh lý và sẽ cải thiện theo quá trình phát triển. Tuy nhiên, nếu tình trạng này đi kèm với các triệu chứng như đau, mỏi, đi hay vấp ngã mà không được phát hiện, trẻ có thể gặp nhiều khó khăn trong vận động cũng như ảnh hưởng đến hệ cơ xương khớp về lâu dài.
Theo BS. Kiều Ngọc Quý – Khoa Nhi, Bệnh viện Phục hồi chức năng, việc nhận biết sớm và đánh giá đúng tình trạng bàn chân bẹt sẽ giúp trẻ có cơ hội được can thiệp hiệu quả, tránh được các hệ quả lâu dài.
Bàn chân bẹt là gì?
Ở người bình thường, lòng bàn chân có một vòm cong tự nhiên giúp phân bố lực, giảm chấn động khi đi, đứng, chạy và góp phần bảo vệ cột sống.
Đối với trẻ dưới 3 tuổi, lòng bàn chân thường phẳng do lớp mỡ dưới da còn dày và hệ thống dây chằng chưa phát triển hoàn thiện. Đây là hiện tượng sinh lý bình thường.
Từ khoảng 3–6 tuổi, vòm bàn chân bắt đầu hình thành rõ rệt. Nếu sau 6 tuổi trẻ vẫn không xuất hiện vòm chân khi đứng hoặc có các biểu hiện bất thường như đau mỏi khi đi lại, dễ vấp ngã, thăng bằng kém, cha mẹ nên đưa trẻ đến cơ sở chuyên khoa để được thăm khám.
Dấu hiệu nhận biết bàn chân bẹt
Phụ huynh có thể phát hiện sớm thông qua một số biểu hiện như:
- Dấu chân in gần như toàn bộ lòng bàn chân khi trẻ bước trên nền ướt.
- Cổ chân có xu hướng đổ vào trong, gót chân lệch ra ngoài khi trẻ đứng.
- Trẻ thường than đau hoặc mỏi bàn chân, cổ chân, đầu gối sau khi đi lại, chạy nhảy.
- Dáng đi vụng về, dễ vấp ngã hoặc nhanh mệt khi vận động.
Khi xuất hiện những dấu hiệu trên, trẻ cần được đánh giá bởi bác sĩ chuyên khoa để xác định chính xác tình trạng và mức độ bàn chân bẹt.
Chẩn đoán bàn chân bẹt như thế nào?
Tại Bệnh viện Phục hồi chức năng, trẻ sẽ được thăm khám toàn diện nhằm xác định nguyên nhân cũng như mức độ ảnh hưởng của bàn chân bẹt.
Quy trình đánh giá bao gồm:
- Khám lâm sàng để đánh giá sự linh hoạt của bàn chân, phân biệt bàn chân bẹt mềm dẻo và bàn chân bẹt cứng.
- Khám lâm sàng và phân tích toàn bộ trục cơ thể để phát hiện các bất thường cơ xương khớp khác như Vẹo cột sống, ngắn gân Achille, lệch trục chi…
- Chụp X-quang trong những trường hợp cần thiết nhằm đánh giá cấu trúc xương hoặc phát hiện các dị tật bẩm sinh.
Điều trị và phục hồi chức năng
Theo BS. Kiều Ngọc Quý, đa số trẻ bị bàn chân bẹt có thể can thiệp hiệu quả bằng cách thay đổi thói quen vận động tại nhà và các bài tập chuyên biệt cho vùng lòng bàn chân và chi dưới.
Các biện pháp thường được áp dụng gồm:
- Thực hiện các bài tập phục hồi chức năng nhằm tăng cường sức mạnh cơ bàn chân và cải thiện vòm chân như: nhặt đồ vật bằng ngón chân, đi bằng mũi chân hoặc gót chân, lăn bóng dưới lòng bàn chân, đi trên thảm giác quan…
- Hướng dẫn phụ huynh luyện tập cho trẻ đều đặn tại nhà từ 10–15 phút mỗi ngày.
- Có thể chỉ định sử dụng đế chỉnh hình bàn chân đối với những trường hợp cần thiết. Đế chỉnh hình được thiết kế theo kích thước bàn chân của từng trẻ nhằm hỗ trợ tạo vòm, điều chỉnh trục cổ chân và cải thiện tư thế vận động.
“Thời điểm vàng” để can thiệp
BS. Kiều Ngọc Quý cho biết, giai đoạn từ 3 đến 8 tuổi được xem là “thời điểm vàng” hình thành vòm bàn chân. Đây là lúc hệ thống xương, khớp, dây chằng và mô mềm vùng lòng bàn chân của trẻ bắt đầu có những thay đổi sinh lý để lòng bàn chân hình thành nên vòm dọc trong. Đây cũng là giai đoạn mà các phương pháp vận động và các bài tập phục hồi chức năng khi được áp dụng sẽ có hiệu quả tốt nhất.
Khuyến cáo từ bác sĩ
Bàn chân bẹt ở trẻ em đa số là tình trạng sinh lý không cần phải can thiệp. Vòm dọc trong bàn chân phần lớn sẽ hoàn thiện khi trẻ được 8 tuổi. Tuy nhiên, trong một số trường hợp, khi bàn chân bẹt kèm theo triệu chứng đau mỏi nhiều khi đi lại, thăng bằng kém, hay vấp ngã hoặc bàn chân bẹt tồn tại kéo dài không cải thiện thì phụ huynh nên đưa con đi thăm khám. Việc thăm khám sẽ giúp bác sĩ đánh giá chính xác tình trạng, đưa ra những tư vấn về tập luyện và xây dựng chương trình phục hồi chức năng phù hợp để mang lại hiệu quả điều trị tốt nhất.
Khoa Nhi – Bệnh viện Phục hồi chức năng hiện triển khai thăm khám, đánh giá bàn chân bẹt bằng các phương pháp chuyên sâu kết hợp chương trình phục hồi chức năng và chỉnh hình cá thể hóa, giúp trẻ cải thiện chức năng vận động và phát triển hệ cơ xương khớp khỏe mạnh.
