Cong vẹo cột sống là một trong những vấn đề cơ xương khớp thường gặp ở trẻ em, có thể ảnh hưởng lâu dài đến vóc dáng và chức năng cơ thể nếu không được phát hiện, điều trị kịp thời. Theo chia sẻ của BS Kiều Quý – Khoa Nhi, Bệnh viện Phục hồi chức năng, tỷ lệ mắc vẹo cột sống khoảng 2% ở trẻ nữ và 0,5% ở trẻ nam, trong đó phần lớn là các trường hợp không rõ nguyên nhân.
Các dạng biến dạng cột sống thường gặp
Theo BS Kiều Quý, cong vẹo cột sống có thể xuất hiện đơn thuần hoặc phối hợp với các dạng biến dạng khác, bao gồm:
- Vẹo cột sống: Cột sống cong lệch sang một bên
- Gù cột sống: Cột sống vùng lưng cong quá mức ra phía sau
- Ưỡn cột sống: Cột sống thắt lưng cong quá mức ra phía trước
Những biến dạng này không chỉ làm thay đổi hình thể mà còn ảnh hưởng đến chức năng vận động, tim mạch, hô hấp; đặc biệt ở trẻ gái có thể ảnh hưởng đến chức năng sinh sản trong tương lai.
Nguyên nhân và yếu tố nguy cơ
BS Kiều Quý cho biết, vẹo cột sống vô căn (Idiopathic Scoliosis) chiếm trên 80% các trường hợp, tức là không xác định được nguyên nhân cụ thể.
Ngoài ra, bệnh có thể do:
- Nguyên nhân bẩm sinh: Dị tật đốt sống như mất nửa đốt sống, xẹp đốt sống
- Nguyên nhân mắc phải:
- Tư thế ngồi học, sinh hoạt sai kéo dài
- U xơ thần kinh
- Di chứng bại liệt, lao cột sống
- Bệnh cơ – thần kinh
- Bệnh lý hô hấp (tràn dịch, dày dính màng phổi…)
Một số yếu tố làm tăng nguy cơ mắc và tiến triển bệnh gồm:
- Tuổi: Thường khởi phát trong giai đoạn tăng trưởng nhanh trước tuổi dậy thì
- Giới tính: Trẻ gái dễ tiến triển nặng hơn
- Tiền sử gia đình: Có yếu tố di truyền
Điều trị: Cá thể hóa theo từng mức độ
Việc điều trị cong vẹo cột sống phụ thuộc vào độ tuổi, mức độ cong và khả năng tiến triển của bệnh.
1. Phẫu thuật
Được chỉ định trong các trường hợp:
- Góc vẹo cột sống lớn (trên 40° đến dưới 70°)
- Hoặc góc vẹo từ 35°–40° nhưng tiến triển nhanh (tăng trên 10° trong vòng 1 năm) dù đã điều trị bảo tồn
2. Điều trị bảo tồn – Phục hồi chức năng
Đây là phương pháp ưu tiên trong phần lớn trường hợp:
Áo nẹp chỉnh hình cột sống
- Áp dụng cho trẻ đang trong độ tuổi phát triển (nam <18 tuổi, nữ <17 tuổi)
- Góc vẹo (Cobb) từ 25° đến dưới 60°
- Không hiệu quả khi trẻ đã trưởng thành hoặc góc vẹo quá lớn (>60°)
Vận động trị liệu
- Áp dụng cho cả trước và sau phẫu thuật
- Giúp cải thiện tư thế, tăng cường sức cơ và hạn chế tiến triển cong vẹo
Hướng dẫn tập luyện và sinh hoạt
BS Kiều Quý nhấn mạnh vai trò của việc duy trì thói quen đúng:
- Ngồi học, sinh hoạt đúng tư thế
- Tập các bài thở hoành, bài tập hô hấp
- Kết hợp vận động như đi bộ, đạp xe, leo cầu thang
- Khuyến khích trẻ bơi lội, tập xà hoặc các môn thể thao phù hợp
Khuyến cáo từ chuyên gia
Cong vẹo cột sống có thể tiến triển âm thầm nhưng để lại hậu quả lâu dài nếu không được kiểm soát. Vì vậy, phụ huynh cần:
- Theo dõi tư thế, dáng đứng – ngồi của trẻ
- Phát hiện sớm các dấu hiệu bất thường như lệch vai, lệch lưng
- Đưa trẻ đi khám chuyên khoa khi có nghi ngờ
Khoa Nhi – Bệnh viện Phục hồi chức năng là địa chỉ tiếp nhận thăm khám, tư vấn và điều trị cong vẹo cột sống ở trẻ em với các phương pháp hiện đại, giúp kiểm soát tiến triển bệnh và hỗ trợ trẻ phát triển toàn diện.
